چالش های ارگونومی

پیاده سازی ارگونومی در جهان با چالش های فراوانی روبروست. این چالش ها مختص کش.رهای در حال توسعه مانند ایران نیست، بلکه در تمام دنیا به علت اثر بخشی دیر هنگام پروژه های بهبود ارگونومی، همچنین عدم آشنایی با مزایای کاربرد این دانش در سازمان مقاومت در برابر تغییرات ارگونومیکی مشاهده می شود. چالش های موجود، ناشی از عدم توجه به وجود تفکر انسان گرایانه در طراحی سیستم های کار است زیرا هنوز ارگونومی به عنوان یک نیاز در حیات جاری سازمان ها مطرح نیست. در اولین گام باید جامعه صنعنی را نسبت به ضرورت پیاده سازی ارگونومی توجیه کرد، سپس نیاز به ارگونومی در سازمان ایجاد می شود  پس از آن در سطح تخصصی می توان وارد مرحله تدوین روش های پیاده سازی، تدوین استانداردهای ارگونومی و بومی کردن آنها در جهت رفع نیاز های سازمان باشد.

با وجود اینکه عوامل متعددی در عدم اجرای ارگونومی در سطح کلان محتمل اند ولی سه عامل اصلی در نظر است که به بررسی آنها می پردازیم :

  • توانمند سازی

پاسه توانمند سازی بر اساس آموزش است. آموزش از مهمترین مسایلی است که در اگر درست عمل نشود سبب حرکت معکوس می شود. بنابراین در امر آموزش باید به نکات زیر توجه نمود :

الف- بستر سازی فرهنگی برای آماده سازی اذهان

در این مرحله استفاده از تبلیغات خاصی که ذهن را روی ارگونومی متمرکز می کند، بیشتر مورد توجه است.

ب- نگاه جامع به مسئله آموزش

باید نگاه جامع و مثبتی در زمینه آموزش وجود داشته باشد. این موضوع باید در یک سازمان از مدیریت به سمت پایین هرم جاری شود . اگر مدیریت، آموزش را مترادف با وقت تلف کردن بداند و از مقدار آموزش بکاهد رفته رفته لایه های پایین تر اصلاً اعتقادی به آموزش نخواهند داشت.

ج- صنعتی کردن آموزش

هرگاه آموزش به صورت یک صنعت تلقی شود، برخورد حرفه ای با آن انجام خواهد شد. این عمل، شالوده یک نظام جدید در سازمان به نام نظام آموزشی پایه ریزی می شود. با رسیدن به این نقطه از تدوین مفاد آموزشی آفاز می شود. در واقع می توان دریافت شاخص های ارگونومی چیستند ؟

  • در سازمان ما چه مشکلاتی نمود دارند؟
  • چگونه می توان آنها را به یکدیگرنزدیک یا متصل کرد ؟
  • چگونه می توان شاخص ها را بومی کرد؟

در واقع می توان مراحل آموزش را  به شرح زیر بررسی کرد :

نمودار 2-1مراحل توانمند سازی در ارگونومی

 

(معتمد زاده، 1384،5)

 

 

 

آموزش را می توان درسه مرحله دنبال کرد :

  • آموزش همگانی : تمام کارکنان یک سازمان باید نکات ارگونومیک مشترکی را در نظر داشته باشند. مانند: اصول نشستن، فاصله ها تا سطح کار و …
  • آموزش تخصصی : کارکنان هر قسمت باید بسته به حرفه خود تخصص ارگونومیک خاص را هم کسب کنند. مثلا کاربران کامپیوتر باید استفاده از واحد های نمایشگر را کاملا بیاموزند. یا همینطور مدیران باید ماکرو ارگونومی را تقویت کنند.
  • بازآموزی: با توجه به فرار بودن آموحته ها، هر از چندی دوره های طی شده بازآموزی و مورد مطالعه مجدد قرار بگیرد. در طی این دوره های می توان مطالب جدید را نیز فرا گرفت. فاصله بین هر دوره بازآموزی بستگی به شاحص های مختافی دارد.

اما نکته مهم در آموزش، فاصله بین آموزش تا عمل است. بسیاری از کارگران به اهمیت استفاده از ابزار ایمنی در محل کار واقفند ولی از آنها استفاده نمی کنند. به طور مثال می توان به استفاده از کمربند ایمنی در بین مردم اشاره کرد

عامه مردم عدم اجرای آموخته های خود را عدم رعایت، محیط نامساعد، ترس و.. می دانند اما برای رسیدن به این مطلوب چه باید کرد؟

  • شدت نیاز را در جامعه افزایش داد.
  • با استفاده از الزامات قانونی، اخلاقی، مذهبی … جامعه مورد نظر را به ارگونومی عادت داد.
  • مدل سازی و ایجاد دانش کرده و دانش را بومی کرد.

در صورت توانمند شدن دو نظام زیر، به طور خاص بهبود پیدا می کند :

الف- نظام پیشنهادات: نظامی است که توسط خود مدیریت ایجاد می شود و در صورت توانمند شدن مناسب نظام پیشنهادات به خوبی پیشرفت می کند و اثرات چشم گیری دارد.

در اجرای نظام پیشنهادات با مشکلاتی مواجه می شویم که به طور خلاصه  می توان به آنها اشاره کرد :

  • احساس عدم تعهد و تعلق به سازمان
  • مغایرت اهداف فردی و سازمانی
  • احساس نگرانی از مشارکت از سوی کارکنان و مدیران
  • استفاده از سبک های مدیریتی غیر مشارکتی
  • عدم وجود خصلت های کار گروهی
  • عدم وجود بستر های مناسب برای مشارکت
  • عدم تفویض اختیار مدیران و عدم اعتقداتشان به مشارکت
  • کمبود آموزش
  • ضعف مدیریت
  • عدم انعکاس آثار مشارکت کارکنان به آموزش
  • دخالت سلیقه های فردی در بررسی نظرات کارکنان

با پیاده سازی ماکروارگونومی بیشتر، این مسایل راحت تر حل می شود.

ب- خود نظارتی : افزایش فرهنگ سازمانی باعث خود نظارتی در کارکنان می شود. گرچه ارزیابی خود نظارتی بسیار سخت است اما افزایش کارآمدی نشان از توانمندی است.

-دانش مهندسی

  • دسترسی به اطلاعات: یکی از ابزارهای افزایش سطح دانش، دسترسی به اطلاعات صحیح و به روز است.
  • ایجاد سندیکای کارگری : ایجاد سندیکای کارگری باعث افزایش اطلاعات کارگران می شود. در این صورت نسبت به سلامتی خود حساس شده و خود این عمل باعث می شود توجه به ارگونومی افزایش یابد. تمام پیشرفت های صنعت ایمنی در در کشور های توسعه یافته در اثر فشار اتحادیه ها و سندیکاهای کارگری بدست آمده که غالباً نتیجه وقوع حوادث و صدمه دیدن تعدادی از کارگران بوده است، اما در کشور ما به دلیل قانون کاری ضعیف و عدم حمایت از سندیکاها شاهد وقوع حوادثی خواهیم شد. با استفاده از فشار سندیکاها علاوه بر اشتیاق عمومی جهت فراگیری مطالب، می توان شغل های بومی را نیز ایمن کرد.
  • اهمیت به ارگونومی در صنعت : باید کوشش شود تا مدیرانی که بر رأس کار می آیند زمینه فکری ارگونومیک را داشته و سعی در پیاده سازی آن در صنعت داشته باشند.
  • بومی کردن استانداردهای جهانی خاصه استاندارد صنعتی : با توجه به اینکه OSHA استاندارد ارگونومی را تدوین نموده است می توان با بومی کردن این استانداردها در صنایع ایرانی امکان استفاده از آنها را افزایش داد.
  • به روز کردن تکنولوژی: با به روز شدن تکنولوژی و ماشین آلات، دانش مهندسی نیز افزایش می یابد و می توان از توجه به انتقال تکنولوژی ماشین آلاتی استفاده نمود که به صورت ارگونومیک طراحی شده اند.
  • تغییر مدیریت از سنتی به مدرن : این امر باعث توجه به مدیریت به تمام شئونات مدیریت بحران از جمله ماکروارگونومی می شود. با این نگرش، سیستم های مدیریتی دستخوش تغییرات مناسبی می شوند.

-اهرم های قانونی

اهرم های قانونی یکی از مهم ترین ابزارهای فرهنگ سازی در جامعه و عادت دادن عموم مردم به رعایت رفتاری خاص است. در زیر به مهم ترین آنها اشاره می شود :

  • نظام پاداش و تنبیه: مهم ترین ابزار سازمان برای عملی کردن موضوعات ایمنی و ارگونومی است. در این نظام به ازای رعایت الگوها، ارائه نظر و بهبود وضعیت پاداش و در ازای کم توجهی به مسائل ایمنی تنبیهاتی اعمال می شود .
  • الزام پیمانکارها به رعایت اصول ارگونومی : یکی از معضلات اخیر سازمان ها در رعایت نکردن ایمنی استفاده از پیمانکاران است. برون سپاری به منظور کوچک کردن سازمان اصلی و کم کردن مسئولیت سیاست خاصی است که در سازمان های پیشرو در حال اجرا می باشد. این مساله به طور نامناسبی بومی شده ، زیرا غالبا ابزارهای نظارتی در بومی شدن به فراموشی سپرده می شود. در کشور، اصولا به نحوه اجرای کار پیمانکاران توجهی نمی شود و فقط نتیجه مورد نظر است. درصوذتی که یکی از اصول برون سپاری یعنی نظارت بر نحوه  اجرا کمتر رعایت می شود.   متاسفانه سود جویی برخی از پیمانکاران نیز به این مساله دامن زده است:
  • عدم پرداخت حقوق و رد توافق با کارفرما به کارگران
  • عدم پرداخت حق بیمه کارگران با سوء استفاده از قانون کار
  • عدم امنیت شغلی کارگران و بعضا امضای قراردادهای سفید با پیمانکار
  • دریافت چک و سفته به مبلغ بسیار بالا

سازمان های دولتی ملزم به کار با پیمانکارانی هستند که به تایید دولت رسیده باشند . در این راستا تعداد قابل توجهی پیمانکار ثبت شدند ولی پس از گذشت تقریباً دو سال از این مطلب، ملاحظه می شود که بعضی فاقد دفتر کار هستند و از طرفی چون دولت از  پیمانکاران فوق وثیقه ای و حتی سفته ای دریافت نکرده است پیمانکار می تواند از تمام مسئولیت هایش شانه خالی کند

  • تدوین آیین نامه های با ایجاد واحد مدیریت ارگونومی، ایمنی و یا … می توان آیین نامه های ایمنی را برای شغل های موجود در سازمان نوشت و شرایط اجرای آنها را بررسی نمود.
  • استاندارد : با وجود اینکه از تدوین استاندارد ارگونومی مدت زیادی نمی گذرد و هنوز جنبه رسمی به خود نگرفته، تلاش برای رسیدن به این استاندارد نشان از توجه بالای مدیران سازمان به سلامتی و رضایت کارکنان دارد. در ضمن می تواند از استاندارد های ایمنی متداول دیگر همچون HSE و OHSAD18000 نیز استفاده  نمود.
  • تدوین قانون ججدید کار : قانون کاری حاضر به لحاظ کلی گویی، عدم شفافیت سازی، همگام نبودن با سازمان بین المللی کار، ایرادات ساختاری و تضاد در قوانین، عدم استفاده از کارشناسان این امر در تدوین آن دچار اشکالات اساسی است.

ایجاد شوراهای اسلامی کار نیز معضل دیگری است. بعضاً مشاهده می شود نماینده کارگری خود پیمانکار است.

  • فراگیر کردن نظارت : در یک سازمان بر مبنای آیین نامه ها و استفاده از واحد مدیریت ایمنی می توان مولفه های ارگونومی را پایش کرد، بهتر است نظارت را با تدبیر خاص به نظارت بخش دیگری وابسته کرد به طوری که به حریم هر محیط لطمه ای وارد نشود .
  • کنترل کیفیت : معمولا برای افزایش کیفیت از تکنولوژی جدید تر استفاده می شود. علاوه بر این کارگر برای رسیدن به کیفیت بهتر ملزم به رعایت اصولی می شود که در افزایش ایمنی و رسیدن به ارگونومی بسیار موثر است(معتمد زاده، 1384، 7-1)

This article was written by 92