ارتباط بین ارگونومی و  افزایش بهره وری

 2-13 ارگونومی و استرس

در یک قرن گذشته، پیشرفت دانش و تکنولوژی موجب رشد گستره اقتصادی در اغلب گشورهای صنعتی شده است. امروزه، ثروت مادی به طور اساسی حاصل به کار بستن دانش فنی و بیش از هر چیز دیگر، ثمره کاربرد آگاهی ها در زمینه ی علم و فن است. در این مفهوم، آنچه در رابطه با پیشرفت اجتماعی همراه با رشد مستمر اقتصادی اهمیت پیدا می کند، تطبیق دادن دانش فنی با نیاز استفاده کنندگان این دانش و شرایط فرهنگی ، اجتماعی و فیریکی موجود در کاربرد آن است.

بسیاری از شواهد به ویژه در کشورهای در حال رشد صنعنی نشان داده است که فقدان تناسب میان تکنولوژی و استفاده کننده آن در محیطی که تکنولوژی درآن به کار گرفته می شود، نتایج منفی از قبیل پایین بودن سطح و کیفیت تولید و بالا بودن میزان جراحات و حوادث ناشی از کار را سبب شده است(مردوخی، 1375؛68)

علم ارگونومی سعی دارد با محدود کردن تنش های عصبی در محیط کار و ایحاد یک فضای کاری مناسب، محیطی را برای کارگر و کارمند فراهم می سازد تا او بتواند در آن محیط بدون استرس و تنش و خستگی زیاد به فعالیت بپردازد. بدیهی است راحت و آسان تر شدن کار ، تقلیل فشار های وارده به افراد، موضع صحیح بدن در در هنگام کار و سرو کار داشتن با وسائل و ابزار مختلف و بالاخره تناسب کار با کننده کار و بهبود ابزار و ادوات کاری، همه باعث می شوند بر کارایی افزوده و در امور، بهبود و پیشرفت حاصل شود.

در واقع می توان گفت که تدابیر ارگونومی و اجرای عملیات طبق اصول ارگونومی و توجه به تعامل سه جانبه انسان، سازمان و تکنولوژی همواره می تواند ضامن اصلی ایمنی و کارایی در سازمان های باشد که عمدتاً منجر به ازدیاد بهره وری می شود. علاوه بر این سرمایه گذاری برای ایجاد یک محیط مناسب، سالم، دوست داشتن و بی خطر کاری، باعث می شود که کارگر یا کارمند با دلگرمی ، انگیزش، اطمینان و اعتماد بیشتری کار کند و در نتیجه راندمان کارش افزایش یابد. همچنین ایجاد یک محیط سالم و ایمن کاری از بروز حوادث و ضایعات جلوگیری می کند و در نتیجه از هزینه های مختلف مستقیم و غیر مستقیم آن حوادث می کاهد(مصدق راد، 1383، 21)

 2-14 ارتباط ارگونومی با طراحی

به طور کلی می توان گفت که عامل استرس زا یا عامل زیان بار ارگونومی هنگامی وجود دارد که نیا مندی های شغلی از توانمندی ها و قابلیت های فردی تجاوز می کند و از این رو به عنوان یک رهنمود کلی همیشه باید تلاش کرد که توانایی ها و قابلیت های انسان بر نیازمندی های شغلی پیشی گیرد و بر آن تفوق داشته باشد. در این زمینه ارگونومی به سنجش و ارزیابی توانمندی های مختلف انسان می پردازد و بدین ترتیب مهندسان و طراحان را در هر چه متناسب تر ساختن نظام ها و فرآیندها با ویژگی های انسانی یاری می دهد. اصولاً  فلسفه ارگونومی بر پایه این فرض منطقی استوار است که : “طراحی باید از انسان آغاز شود”.

با استفاده از این علم می توان وسایل و تجهیزات، پست های کاری و به طور کلی محیطی که انسان در آن به سر می برد، از دیدگاه فیزیکی متناسب با افراد استفاده کننده طراحی و تدبیر کرد و از این طریق به افزایش بهره وری نیروی کار، کاهش آسیب های اجتماعی ، کاهش هزینه های درمانی، و بسیاری پیامد های مثبت دیگر دست یافت. در مجموع وسایل و ابزار طوری طراحی و ساخته می شوند که فشار کمی به دست ها و اندام بدن انسان وارد می سازند. امروزه طراحی کار و محیط کار با توجه به قابلیت ها و محدودیت های نیروی کار و طراحی کالاها با توجه توانایی ها و محدودیت های مصرف کنندگان صورت می پذیرد. طراحی ابزار و ماشین آلات باید طوری باشد که صدمات و ضایعات انسانی را به حداقل برساند.

هدف ارگونومی طراحی صحیح  کار و ابزار کاری است که سبب کاهش تنش روانی و ناراحتی های جسمانی می شود. تمام تلاش طراحان ابزار و روش های  اجرای کار باید بر این نکته متمرکز باشد که وضعیت های غیر عادی را از بین ببرند.

در واقع امروزه تولید کنندگان معتقدند که مصرف کنندگان ارباب، تصمیم گیرنده و تعیین کننده هستند. طراحی هر کالا با توجه  به سن و سال مصرف کننده، توانایی ها و محدودیت های او، خواسته های او و .. انجام می شود. گروه طراحی کالا از طریق جمع آوری اطلاعات از مصرف کنندگان آگاهی حاصل می کند که کالا چه عیوب و نارسایی هایی دارد و چگونه باید برای طراحی مدل جدید اقدام شود. و چون مصرف کننده کالا با کالا کار کرده است یا کار می کند می تواند نظرات و اطلاعات مناسبی به تولید کنندگان ارائه دهد(فدوی،1377، 55)

 2-15 ارتباط بین ارگونومی و  افزایش بهره وری

  • حمایت از انسان

تنها اندکی توجه به فرزندمان هنگامی که کنار سفره نشسته است و کوشش می کند قاشق بزرگی به اندازه دو برابر دهانش بردارد ما را به اهمیت این که باید قاشق کوچکتری را برایش فراهم کنیم فرا می خواند. این توجه ما از آنجا ناشی می شود که فرزندمان را دوست داریم و حاضر نیستیم ائ با زجر و ناراحتی غذا بخورد. همینطور در مدرسه، میز و نیمکت و تخته سیاه باید متناسب با اندازه و قامت بچه ها باشد. کیفی که طفل، کتاب ها و لوازم التحریر خود را در آن می گذارد باید از نظر اندازه و وزن برای او متناسب باشد و مشکلی برایش ایجاد نکند. عدم شناخت و کاربرد علم ارگونومی عوارض جسمانی روزانه بسیاری را از قبیل مچ درد، کمر درد، آرتروز و نیز ناراحتی های روانی ایجاد می کند.

ملاحظه می شود که در بدو امر هدف ارگونومی حمایت و حفاظت از کارگر (نیروی انسانی) است نه ازدیاد محصول (افزایش کارایی). علم ارگونومی سعی دارد با محدود کردن تنش های عصبی در محیط کار و با ایجاد یک فضای کاری مناسب، محیطی را برای کارگر یا کارمند ایجاد کند تا او بتواند در آن محیط بدون استرس و تنش و خستگی زیاد به فعالیت بپردازد. لکن بدیهی است که در غالب اوقات آسان و راحت تر شدن کار، تقلیل فشار های وارده به افراد، وضع صحیح بدن در هنگام کار و سرو کار داشتن با ابزار و مواد مختلف و بالاخره تناسب کار با کننده کار و بهبود لبزار و ادوت کاری، همه باعث می شوند بر کارایی افزوده و در امور بهبود و پیشرفت حاصل شود. در مجموع بازده خوب کاری و ایجاد محصول  مطلوب ممکن نیست مگر با داشتن نیروهای فعال و، خلاق و سالم.

متاسفانه نگرش سنتی مدیریت برای پاسخ گویی به مسائلی از قبیل طراحی محیط کار، حفاظت از نیروی کار، بهبود بازدهی و بهره وری نیروی کار، کاهش مصرف انرژی، افزایش سرعت و دقت و ایمنی و کاهش میزان حوادث ناشی از کار، در بازار پررقابت و جهانی کنونی، به شدت ناکافی است و لازم است مدیران سازمان های امروزی تجدید نظر کلی در این امور به عمل آورند و به ارگونومی بیش از پیش بها دهند. اقداماتی همچون : تطبیق کار با کارگر، با توجه به تفاوت های فردی ، بهبود روش های اجرای کار، استانداردهای زمانی اجرای کار که انتظارات کارفرما را تامین می کند، شناخت قابلیت ها و محدودیت های نیروی کار، شناخت و کنترل عوامل موثر فیزیکی محیط کار، شناخت و پاسخ گویی به خواسته های مصرف کنندگان با در نظر گرفتن محدودیت ها و نیازهای جسمانی و روانی آنها، همه این ها تلاش هایی است که در نهایت بهره وری بالاتر و راحتی بیشتر نیروی کار و قبول گسترده تر مصرف کنندگان را به دنبال خواهد داشت

ارگونومی در گستره رو به افزایش فعالیت های تولیدی امروزی، همواره راه گشا بوده است، و رسالت خطیر بهبود عملکرد را به صورت افزایش سرعت، دقت و ایمنی، کاهش مصرف انرژی و در نتیجه کاهش میزان هزینه های آموزشی، کاهش میزان حوتدث ناشی از اشتباهات انسانی و حصول ایمنی و راحتی مصرف کننده را دنبال می کند (همان منبع، 59- 58)

  • بررسی محل و وضعیت کار از دیدگاه ارگونومی

به طور خلاصه برای بهبود محیط کار از نظر ارگونومی لازم است به عوامل زیر توجه شود :

– طراحی درست محل کار

الف- ابعاد بدن انسان

ب- طراحی دستگیره ها

  • شکل دسنگیره و ابعاد آن
  • استقرار و موقعیت صحیح دستگیره ها

ج- وسایل و دستگاه های سرویس دهی ماشین آلات

د- نشیمنگاه

  • طراحی محل کار از دیدگاه فیزیولوژیکی

الف- کار ماهیچه ای

  • کار ماهیچه ای پویا( دینامیک)
  • کار ماهیچه ای ایستا (استاتیک)

ب- اثرات فیزیکی محیط بر کار

  • آب و هوا (تهویه)
  • نور وروشنایی
  • سر و صدا (آلودگی های صوتی)
  • سایر عوامل تاثیر گذار محیطی
  • طراحی و بهبود محیط کار از دیدگاه بهداشت روانی و شغلی
  • نظافت، رنگ و تزئینات
  • استفاده از گل و گیاه
  • روابط با همکاران و رفتار سرپرستان بهبود روابط عاطفی و انسانی و محیط کار
  • طراحی محل کار از دیدگاه اطلاعات فنی
  • مناسب بودن وسایل سنجش و اندازه گیری (نمایشگرها و پانل های اطلاعاتی)
  • درک اطلاعات از طریق چشم
  • درک اطلاعات از طریق گوش
  • درک اطلاعات از طریق احساس و لمس
  • بررسی و بهبود محتوا و ماهیت کار از دیدگاه شغلی و سازمانی
  • طراحی وظایف با توجه به وجود تنوع و نوع آوری و خلاقیت در کار و کاهش کارهای یکنواخت و خسته کننده.
  • ارائه پیشنهادات برای اصلاحات و بهبود کیفی(طرح پیشنها د کارکنان و استفاده از نظرات و پیشنهادات کارکنان)
  • غنی ساختن شغلی
  • تامین نیازهای جسمانی و روانی و اجتماعی کارکنان(همان منبع، 60- 58)
  • تعمیرات و نگهداری

علاوه بر تطبیق ابزار و ماشین آلات با توانایی های انسان، عملکرد صحیح ماشین آلات و افزایش درجه اطمینان به آنها، در بهبود کیفیت و افزایش بهره وری بسیار مهم است. ماشینی که ضریب اطمینان آن کم باشد، در عمل دو مشکل ایجاد می کند :

  • لطمه خردن به تولید و کاهش کارایی (از نظر کمی و کیفی)
  • ایجاد خطر و حادثه برای کارکنان

برای اینکه تولید در حد بهینه باشد و میزان ایمنی و بهداشت در محیط کار افزایش یابد، لازم است ماشین آلات و ابزار کار از لحاظ حفاظت و نگهداری نیز در بهترین وضعیت باشد . به منظور افزایش “ضریب اطمینان و اعتماد آنها ”  اجزاء و قطعات تشکیل دهنده ی آنها مرتباً بازرسی و به موقغ نغویض شوند، ولو هنوز سالم و کارآمد باشند. تاریخ تجدید قطعات بر مبنای دستورات کارخانه سازنده طبق محاسبات و آزمایشات قبلی تعیین می شود. بدین ترتیب با تعویض به موقع، ضریب سلامت ماشین آلات را افزایش می دهند. هم چنین تعمیرات و نگهداری صحیح از ابزار کار، ایمنی محیط کار را به میزان قابل ملاحظه ای بالا می برد و از ایجاد حوادث در حین کار جلوگیری میکند.

بنابراین یکی از اصول مهم حفاظتی، بازرسی  مرتب از ابزار کار و و خارج کردن وسایل معیوب از محیط کار اعم از کارهای دسته جمعی و انفرادی است.

معیوب بودن و خوب کار نکردن وسایل و ابزار کار و ماشین آلات نه تنها حادثه ساز است، بلکه باعث وقفه در اجرای کارها و کاهش کارایی نیز می شود و انجام کارها را هم طولانی می کند و در نتیجه هزینه تولید را هم بالا می برد. به طور کلی باید توجه داشت که وجود نقص فنی در ماشین آلات، ابزار و لوازم کار یکی از متداول ترین و بزرگترین علل ایجاد حوادث و کاهش کمی و کیفی محصول  است. تجهیزات و دستگاه ها باید دارای برنامه منظم برای  تعمیرات و نگهداری باشند. لازم است انواع تعمیرات و نگهداری مورد لزوم به صورت روزانه، هفتگی، ماهیانه، شش ماهه و سالیانه را مشخص و در فرم های مخصوص ثبت کرد. این عمل برای حفظ سوابق کارماشین ها و دقت در حسن اجرای برنامه ها ی تعمیراتی ضروری است. معمولا هر ماشین دارای یک دفترچه تعمیرات و نگهداری است و جزئیات  تعمیرات و زمان انجام و قطعات یدکی که باید عوض شوند، هم چنین مقررات و استانداردهای مربوط به ایمنی در آن مشخص شده است که لازم است طبق آن عمل شود(همان منبع، 60)

– توجه به ارگونومی در انتقال فن آوری (تکنولوژی)

انتقال تکنولوژی صنعتی، یکی از مهم ترین ابزار ها در اهداف رشد و توسعه کشورهای در حال توسعه است. اما باید توجه کرد که انتقال تکنولوژی نا موجه  و ناسازگار، باعث افزایش حوادث و بیماری های شغلی می شود. طبق بررسی ها و مطالعاتی که توسط سازمان بین المللی کار  به عمل آمده است، ضایع شدن منابع انسانی و مادی در حوادث شغلی و بیماری های حرفه ای بار مالی زیادی در کشورهای در حال توسعه به جای می گذارد.

در انتقال تکنولوژی ها از کشورهای پیشرفته به کشورهای در حال توسعه، یکی از بزرگترین، عوامل موفقیت هر صنعت و تکنولوژی، نحوه و کیفیت رابطه تعامل انسان – سازمان – تکنولوژی است و وجود این عامل و تاثیرات حیاتی آن یکی از واقعیت های غیر قابل انکار در بهره برداری از هرگونه تکنولوژی است. با استفاده از ارگونومی و انتقال یک تکنولوژی مناسب می توان بهره وری را افزایش داد(همان منبع، 60)

2-16 بررسی عوامل انسانی

یکی از عوامل بسیار مهمی که در ارگونومی مورد تجزیه و تحلیل و بررسی دقیق قرار می گیرد عوامل انسانی است که این عوامل در رابطه توانایی ها و محدودیت های طبیعی انسان است.

توانایی ها و محدودیت های طبیعی انسان با مد نظر قرار دادن محیط کاری انسان اعم از محیط فیزیکی ابزار، ماشین آلات، مواد، متدها و روش های تولیدی، سیستم های کار و تولید در محدوده محیط کار مورد مطالعه قرار می گیرد، زیرا تمامی فاکتورهای انسانی اهمیت بسیاری در کارایی و بازدهی انسان در سیستم تولیدی دارند. چون انسان در حین  انجام کار تحت تاثیر عوامل متعددی به تبع کار قرار می گیرد که در ارتباط مستقیم با توانایی ها و محدودیت های طبیعی انسان است.

کارهای مختلف به صورت کلی به دو  گروه کارهای فیزیکی یا بدنی و فکری و مغزی تقسیم می شود. که البه کارهایی که انسان انجام می دهد تلفیقی از کارهای فکری و بدنی است . این تقسیم بندی بدین صورت می باشد که در انجام کار اگر بیشتر از نیروی جسمی استفاده شود به نام کار بدنی و اگر بیشتر از مغز استفاده شود به نام کار فکری نامیده می شود. میزان توانایی انسان بستگی به عولمل مشخصه کار دارد که عبارتند از :

  • نوع کار و نحوه کار چگونگی انجام کار : کار در وضعیت ایستاده، نشسته، و .. انجام می شود
  • سختی کار: از تجهیزات سنگین و پیچیده و یا سبک و ساده استفاده می شود.
  • مدت زمان انجام کار: مدت زمان انجام کار طولانی یا کوتاه می باشد .
  • ترکیب کار: کار ساده یا مشکلچند فعالیت توام است.

از نظر انسانی و شخصی چون توانایی انسان ثابت نیست در شرایط مختلف انجام یک کار، توانایی های انسان تغییر می کند. عواملی که باعث تغییرات در توانایی کاربدنی یا فکری انسان می شود عبارتند از :

  • فاکتورهای شخصی
  • خوپذیری و عادت
  • عوامل فیزیولوژیکی و روان
  • اجتماعی

با بررسی عوامل انسانی و مشخص شدن میزان نسبی توانایی ها ی انسان و تطبیق آن با مشخصه کار می توان از فردی استفاده نمود که با کار محوله هماهنگ و سازگار باشد و بتواند با توانایی یکنواخت در یک سیکل کاری فعالیت نماید و نیز با شناخت فاکتورهای انسانی مجموعه مورد نظر می توان از ابزار و تجهیزات مناسب و منطبق با مجموعه استفاده نمود

  • فاکتورهای شخصی

الف- سن

یکی از عوامل اصلی در ارتباط با توانایی انسان به خصوص در کارهای بدنی و فیزیکی سن انسان است. به طور طبیعی مشخص است که انسان در بدو تولد دارای توانایی های بسیار محدودی است که با افزایش سن سیر صعودی پیدا می کند و پس از گذشت مدتی مجدداً فرسوده شده و توانایی شخصی کاهش می یابد. پس در نتیجه با تفکیک میزان سختی کار در یک مجموعه می توان از افراد جوان و سالم برای قسمت های مورد لزوم استفاده نمود.

ب- وزن بدن

به طور طبیعی 40 درصد وزن بدن انسان را عضلات  که انجام دهنده کار هستند، تشکیل می دهند. حال هر قدر وزن عضلات بدون چربی زیر پوست بیشتر باشد. توانایی انجام کار بدنی انسان بیشتر می باشد و یک رابطه مستقیم بین این دو وجود دارد که از گذشته نیز بدین صورت بوده و کارهای سنگین و طاقت فرسا همیشه به افراد ورزیده و تنومند محول می شده است.

پ- جنسیت

تا سن بلوغ اختلاف محسوسی از نظر جسمی بین دختر و پسر موجود نیست، با ازدیاد سن، این اختلاف که شامل تفاوت در فرم بدن و توانایی فیزیکی انجام کار است، ظاهر می گردد. با توجه به تحقیقات به عمل آمده به طور کلی توانایی توانایی فیزیولوژیکی زنان کمتر از مردان است و باید برای کارهای سخت و مرکب پیچیده سعی شود که از مردان استفاده شود و زنان برای کارهای سبک و ظریف به کار گرفته شوند.

ت- فرم بدن

فرم اصلی بدن انسان در رابطه با توانایی موثر است، همانگونه که از نظر چهره افراد با هم متفاوت هستند از نظر فرم و ساختمان بدن نیز اختلاف وجود دارد که برای سهولت در کار و تحقیقات علمی، فرم های اصلی بدن به سه دسته :

  • انسان عضلانی
  • انسان چاق و فربه
  • انسان لاغر و استخوانی

تقسیم می شوند که با توجه به نوع کار مورد انتظار باید از افراد مناسب استفاده نمود. مثلا برای کارهایی نیاز به عکس العمل های سریع و چالاکی و چابکی دارد، باید از افرادی که در دسته لاغر غضلانی هستند استفاده نمود و برای کارهای سنگین، جا به جایی مواد، پتک زدی، از افراد عضلانی چاق استفاده نمود.

ث- وضعیت جسمانی و روانی

وضعیت جسمانی و روانی در توانایی انجام کار انسان بسیار موثر است، به طوری که انسان با یک سرما خوردگی کوچک و با یک ناراحتی روحی و فکری جزئی، مقدار بسیار زیادی از قدرت کاری خود را از دست می دهد و در ارتباط با شرایط فیزیکی محیط کار و علائق و استعداد افراد، بهترین فرد برای انتخاب انجام شود که عولمل موجود در محیط کار چه فیزیکی و چه روحی نتواند به سرعت تعادل جسمی و روحی فرد را به هم ریخته و باعث کاهش قدرت کاری وی شود.

ج- خصوصیت شخصی و روانی

در ارتباط با خصوصیت شخصی و روانی مساله شخصیت کاری، مورد مطالعه و بررسی قرار می گیرد، به طور کلی تیپ کار کردن و شخصیت کاری افراد در ارتباط با خصوصیات شخصی و روانی متفاوت است. این افراد به گروه های زیر تقسیم می شوند با توجه به شرایط شغل مورد نظر باید نزدیکترین عمل شخصی به شغل مورد نظر انتخاب شود که در کارایی افراد شاغل بسیار موثر است.

  • افرادی که آرام و یکنواخت کار می کنند.
  • افرادی که سریع و بدون دقت کار می کنند .
  • افرادی که خوب و سریع کار را شروع می کنند ولی کم کم بی علاقه شده و بی دقت می شوند .
  • افرادی که با تغییرات و یکنواخت کار می کنندگاهی تند و گاهی آرام.
  • افرادی که فقط با سرپرستی و دستور کار می کنند.
  • افرادی که شخصاً با علاقه و به صورت مستقل و با انگیزه داخلی کار می کنند.
  • عادت و خوپذیری

الف- عادت

قدرت فراگیری اشخاص در کارهای مختلف متفاوت است. بدین صورت که اگر عده ای را برای انجام کاری انتخاب نماییم و نحوه انجام کار را به آنها بیاموزیم، در طی زمان ثابت حد توانایی انجام کار در این عده متفاوت خواهد بود و عملاً ثابت می شود که قدرت فراگیری افراد به دلیل مسائل ذاتی، استعدادی و … با هم متفاوت است.

علاوه بر این زمان انجام کار نیز در اثرتمرین و فراگیری کاهش پیدا می کندف بدین معنی که هر قدر تمرین زیاد تر باشد کار در زمان کوتاه تری انجام می شود که این زمان نیز برای افراد مختلف متفاوت است.

چون مهارت در انجام کار  بستگی به دو عامل خوبی کار ارائه شده و زمان انجام کار دارد، بنابراین افراد پس از گذراندن دوره آموزشی و کارآموزی، دارای زمان های انجام کار و مهارت های متفاوتی می شوند که هر دو عامل، مشخصه مهارت و توانایی انجام کار و یا به عبارت دیگر ارزیابی توانایی های شخص است

ازدیاد مهارت نیز مانند فراگیری برای همه افراد یکسان نیست و با توجه به نوع کار و توانایی ذاتی افراد به صورت های گوناگون می باشد.

ب-خوپذیری

خوپذیری باید با توجه به نوع کار، نحوه انجام کار و شرایط محیطی محل کار و مورد ارزیابی و بررسی قرار گیرد، چون به طور طبیعی هر کس در طول زمان یک روش یا ریتم و سیستم بخصوصی را جهت انجام کار انتخاب می کنند که گاه اشخاص چنان به روش های انجام کار خود خو می گیرند که تغییر روش، هر چند که روش جدید درست تر و علمی تر هم باشد، برای آنها مقدور نیست. شرایط جوی و جغرافیایی نیز ایجاد کنده نوعی عادت و خوپذیری است، به طوری که اگر کسانی در مناطق گرمسیر، مرطوب، سردسیرو … زندگی می کنند، در غیر از آن محیطی که به آن عادت کرده و خو گرفته اند به کار گماشته شوند، در هفته های اول به میزان قابل ملاحظه ای از کارایی و توانایی آنها کاسته می شود ولی چون انسان به خاطر طبیغت خویش، قابلیت بسیار زیاد خوپذیری و عادت با محیط های مختلف را دارد که این فطرت عامل اصلی ادامه حیات انسان است می تواند با توجه به تحقیقات انجام شده، تقریباً پس از شش هفته کم کم به محیط جدید شرایط جوی، اقلیمی،… عادت کرده و و از عهده انجام کار در آن محیط برآید.

2-16-3- عوامل فیزیولوژیکی و روانی

عوامل فیزیولوژیکی یکی از موثرترین و مهم ترین فاکتورهای سنجش توانایی اشخاص است که قدرت داتی انجام کار با توجه به توانایی ذاتی انسان مورد بررسی قرار می گیرد و از جمله مهم ترین عوامل جهت انتخاب افراد برای کارهای بدنی و فکری است. چون توانایی انجام کار افراد مشخص و محدود است و این توانایی نیز ثابت نیست و با انجام تمرین و آموزش می تواند تا اندازه ای افزایش پیدا کند.

توانایی انسان در اثر کهولت و ناراحتی های جسمی و روحی کاهش می یابد ، بنابراین بایستی به نوع کار، زمان انجام کار و ترکیب کار، توانایی و ماکزیمم توانایی بدنی و فکری مشخص شده و در صورت هماهنگ بودن شخص با شرایط کار مورد استفاده قرار می گیرد .

توانایی انسان در طول ساعات روز و شب نیز متغیر بوده و ثابت نیست، به صورتی که با توجه به بررسی های انجام شده میزان توانایی افراد در در حدود ساعت 9 صبح 9شب به حداکثر رسیده و در حدود ساعت 3 صبح و 3 بعد از ظهر به حداقل می رسد و با عنایت به اینکه انسان ذاتاً روز نگر می باشد وعادت به کار کردن در طول روز را دارد در ساعت 3 بعدازظهر کاهش میزان توانایی  به اندازه حداقل نبوده و می تواند به انجام کار محوله بپردازد، ولی در حدود ساعت 3 صبح هم به دلیل عادت همیشگی برای استراحت و خواب و هم کاهش توانایی به دلیل عوامل فیزیولوژی مشکلات انجام کار، کاهش کیفیت انجام کار و مخاطرات ناشی از کار دوچندان می شود که بایستی با تدابیر منطقی موانع و مشکلات را به حداقل رساند.

– عوامل اجتماعی

از انجا که به اعتقاد اندیشمندان اجتماعی ، انسان مدنی بالطبع آفریده شده است بنابراین باید در طول حیات بشریت هم تاثیر گذار در جامعه و مدنیت بوده و هم جامعه و مدنیت در وی تاثیر گذاشته است. از آنجایی که انسان در محیط کار از نظر راندمان، سرعت، کیفیت، دقت و … در صورتی به حد طبیعی آن می تواند کارایی داشته باشد که همه شرایط لازم که در تحقیق به آن پرداخته شده است  برای وی فراهم باشد. بنابراین ازآنجایی که مسائل روحی و روانی اثرات مستقیمی در حالات فیزیولوژیکی بدن  انسان دارد، بدون شک مسائل اجتماعی نیز که تاثیرگذار مستقیم بر روی مسائل روانی است می تواند اثرات مثبت و یا منفی در حالت مساعد بودن شرایط اجتماعی و یا مساعد نبودن آن به دلیل بحران های اجتماعی خانواده، جمعیت … داشته باشد (غنیان، 1381، 52-49)

This article was written by 92